Có một nỗi lo mà KTS. Lê Nam gặp khá nhiều ở những gia chủ chuẩn bị xây nhà: “Bản thiết kế nhìn rất đẹp, nhưng làm sao biết khi xây xong có giống như vậy không?”
Đây là câu hỏi hoàn toàn có cơ sở. Bởi từ một hình ảnh phối cảnh đẹp đến một căn nhà hoàn thiện ngoài thực tế là cả một quá trình dài, liên quan đến hồ sơ kỹ thuật, kết cấu, vật liệu, đội ngũ thi công, giám sát và rất nhiều quyết định phát sinh tại công trường. Chỉ cần một trong những mắt xích này không được kiểm soát tốt, công trình hoàn thiện có thể bắt đầu khác dần so với phương án ban đầu.
Theo KTS. Lê Nam, muốn hạn chế tình trạng “thiết kế một kiểu, thi công một kiểu”, vấn đề không nằm ở việc phối cảnh phải đẹp đến đâu, mà nằm ở câu hỏi: Bản thiết kế đó có đủ cơ sở để đưa ra công trường và thi công đúng hay không?

Vì sao nhà xây thực tế có thể không giống thiết kế?
Có nhiều nguyên nhân, nhưng thường gặp nhất là sự thiếu liên kết giữa người thiết kế – hồ sơ kỹ thuật – đội thi công – người giám sát.
1. Chỉ có phối cảnh đẹp nhưng hồ sơ triển khai chưa đủ chi tiết
Phối cảnh 3D giúp gia chủ hình dung ngôi nhà sau khi hoàn thiện, nhưng không phải cứ có hình 3D là thợ có thể nhìn vào đó để xây chính xác. Để đưa một phương án vào thi công, cần có hệ thống bản vẽ thể hiện rõ kích thước, cao độ, mặt bằng, mặt đứng, mặt cắt, kết cấu, điện nước và các chi tiết cần thiết.
KHC hiện cũng xác định hồ sơ thiết kế phục vụ thi công có các nhóm kiến trúc, kết cấu và điện – nước; với nội thất còn có bản vẽ triển khai chi tiết và chỉ dẫn vật liệu.
KTS. Lê Nam chia sẻ: một thiết kế tốt không chỉ cần đẹp trên màn hình mà còn phải trả lời được câu hỏi “ngoài công trường sẽ làm chi tiết này như thế nào?”
2. Vật liệu thực tế bị thay đổi so với thiết kế
Đây là nguyên nhân rất dễ khiến căn nhà sau khi hoàn thiện có cảm giác “không giống hình”. Trên thiết kế có thể là một loại đá, màu sơn, lam trang trí, kính, gỗ hoặc gạch cụ thể. Nhưng khi thi công lại đổi sang một sản phẩm khác vì giá, nguồn hàng hoặc quyết định thay đổi trong quá trình xây dựng.
Chỉ cần thay đổi màu sắc, kích thước, bề mặt hoặc tỷ lệ vật liệu, cảm giác tổng thể của công trình đã có thể khác. Vì vậy, vật liệu hoàn thiện không nên được chọn một cách rời rạc ở cuối công trình. Những vật liệu ảnh hưởng trực tiếp đến thẩm mỹ cần được xác định và kiểm soát theo phương án thiết kế.
3. Đội thi công tự xử lý chi tiết theo kinh nghiệm
Có những tình huống ngoài công trường, đội thợ gặp một chi tiết khó và quyết định: “Làm cách này cho nhanh.”
Về kỹ thuật có thể vẫn hoàn thành được, nhưng về tỷ lệ và thẩm mỹ thì chưa chắc còn đúng với ý đồ ban đầu. Một ô cửa thay đổi kích thước, mái đua ngắn đi, đường chỉ dày hơn, vị trí đèn lệch đi hay cao độ trần thay đổi… từng chi tiết riêng lẻ có vẻ nhỏ nhưng khi cộng lại sẽ tạo nên một công trình khác.
Đây là lý do giám sát thi công theo bản vẽ rất quan trọng.
4. Thiết kế và thi công là hai bên hoàn toàn tách rời nhưng thiếu phối hợp
Thuê một đơn vị thiết kế và một đơn vị khác thi công không đồng nghĩa công trình chắc chắn sẽ gặp vấn đề.
Điều quan trọng là hai bên có phối hợp với nhau hay không. Trong quá trình xây dựng luôn có những vấn đề thực tế cần kiến trúc sư giải thích hoặc điều chỉnh. Nếu đội thi công không trao đổi với đơn vị thiết kế mà tự quyết định, khoảng cách giữa bản vẽ và công trình sẽ ngày càng lớn.
Ngược lại, nếu thiết kế và thi công có cơ chế phối hợp rõ ràng, những vấn đề phát sinh có thể được xử lý trước khi trở thành sai lệch lớn. KHC hiện triển khai quy trình từ hồ sơ thiết kế cơ sở, hồ sơ kỹ thuật thi công đến tổ chức thi công, giám sát và nghiệm thu; đây là cách đơn vị mô tả việc duy trì sự liên kết giữa hồ sơ và công trường.
5. Gia chủ thay đổi quá nhiều trong quá trình xây
Không phải lúc nào nguyên nhân cũng đến từ nhà thầu.
Trong quá trình xây nhà, gia chủ rất dễ nhìn thấy một mẫu mới trên mạng rồi muốn: Đổi gạch này – sửa cửa kia – thêm vách này – bỏ chi tiết kia – đổi màu khác…
Một vài thay đổi riêng lẻ có thể không ảnh hưởng nhiều. Nhưng nếu thay đổi liên tục mà không xem xét lại tổng thể, thiết kế ban đầu sẽ dần mất đi sự đồng bộ. Đặc biệt, một thay đổi về kiến trúc đôi khi kéo theo thay đổi về kết cấu, điện nước, vật liệu, nội thất và chi phí.
Vì vậy, trước một thay đổi lớn, nên để kiến trúc sư và bộ phận kỹ thuật đánh giá ảnh hưởng trước khi quyết định.
Làm sao để thi công thực tế bám sát bản thiết kế?
Theo KTS. Lê Nam, gia chủ không cần phải ngày nào cũng đứng tại công trường để kiểm tra từng viên gạch. Điều quan trọng hơn là thiết lập được một quy trình kiểm soát ngay từ đầu.
Trước khi khởi công, nên có phương án thiết kế được thống nhất, hồ sơ kỹ thuật đủ để triển khai, vật liệu quan trọng được xác định và một người hoặc bộ phận chịu trách nhiệm kiểm soát công trình. Trong quá trình thi công, những hạng mục ảnh hưởng đến kiến trúc và thẩm mỹ cần được đối chiếu với hồ sơ trước khi triển khai tiếp.
Với những thay đổi tại công trường, cần trả lời rõ ba câu hỏi: Có khác thiết kế không? Vì sao phải thay đổi? Thay đổi đó ảnh hưởng gì đến thẩm mỹ, kỹ thuật và chi phí?
Nếu ba câu hỏi này được làm rõ trước khi thi công, rất nhiều sai lệch có thể được ngăn chặn.
Đừng chỉ hỏi “Thiết kế có đẹp không?”
Sau nhiều năm làm nghề, KTS. Lê Nam cho rằng gia chủ nên đặt thêm một câu hỏi: “Thiết kế này khi đưa ra thực tế có thi công được đúng như vậy không?”
Một bản phối cảnh đẹp có thể khiến gia chủ thích ngay từ lần đầu nhìn thấy.
Nhưng giá trị thực sự của thiết kế chỉ được thể hiện khi căn nhà xây lên vẫn giữ được công năng, tỷ lệ, vật liệu và tinh thần của phương án đã thống nhất.
KTS. Lê Nam có 17 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực thiết kế và thi công nhà ở; theo nội dung KHC công bố, kinh nghiệm thực tế giúp kiến trúc sư xem xét đồng thời công năng, kết cấu, vật liệu, khả năng thi công và ngân sách thay vì chỉ tập trung vào hình thức.
KTS. Lê Nam: Muốn Nhà Xây Xong Đúng Ý, Phải Kết Nối Thiết Kế Với Thi Công
Một căn nhà không thể được tạo nên chỉ bằng một bản vẽ đẹp.
Từ ý tưởng ban đầu đến công trình hoàn thiện cần một chuỗi liên tục: Nhu cầu gia chủ → Thiết kế → Hồ sơ kỹ thuật → Dự toán → Vật liệu → Thi công → Giám sát → Nghiệm thu → Hoàn thiện.
Nếu các bước này tách rời và mỗi bên hiểu bản thiết kế theo một cách khác nhau, việc công trình hoàn thiện không giống phương án ban đầu rất dễ xảy ra. Ngược lại, khi thiết kế và thi công được kiểm soát trên cùng một định hướng, gia chủ sẽ dễ theo dõi hơn: mình đã duyệt điều gì, ngoài công trường đang thực hiện điều gì và nếu có thay đổi thì thay đổi vì lý do gì.
Đó cũng là hướng King House đang áp dụng trong quy trình thiết kế – thi công: từ hồ sơ thiết kế, bóc tách và lựa chọn vật liệu đến tổ chức thi công, giám sát, nghiệm thu và bàn giao. Nếu đang chuẩn bị xây nhà, gia chủ có thể gửi diện tích đất + số tầng + nhu cầu phòng + phong cách mong muốn để đội ngũ King House có cơ sở tư vấn phương án phù hợp.
